رژیم کتوژنیک برای کودکان مبتلا به صرع یکی از روشهای تغذیهای شناختهشدهای است که در دهههای اخیر مورد توجه متخصصین اعصاب و فوقتخصصین تغذیه کودکان قرار گرفته است. این رژیم غذایی خاص که بر پایه مصرف بالای چربیها و محدودیت شدید کربوهیدراتها طراحی شده، توانسته است در موارد متعددی به کاهش چشمگیر فراوانی و شدت حملات صرع در کودکان کمک کند. مکانیسم اصلی اثرگذاری این رژیم از طریق القای کتوز تغذیهای و تولید بادیکتونها به عنوان منبع جایگزین انرژی برای سلولهای عصبی صورت میپذیرد.
تحقیقات بالینی متعددی که در دانشگاه جانز هاپکینز و سایر مراکز معتبر جهانی انجام شده، نشان میدهد که حدود ۳۰ تا ۴۰٪ از کودکانی که به صورت مقاوم به داروهای ضدصرع هستند، با استفاده از رژیم کتوژنیک میتوانند بیش از ۵۰٪ کاهش در فراوانی تشنجها را تجربه کنند. این آمار در حالی اهمیت مییابد که بسیاری از این کودکان پیش از آغاز رژیم، به چندین داروی مختلف پاسخ مناسب نشان نداده بودند.
رژیم استاندارد کتوژنیک برای کودکان بر اساس نسبت ۴:۱ طراحی میشود؛ به این معنا که به ازای هر واحد پروتئین و کربوهیدرات، چهار واحد چربی مصرف میشود. این نسبت خاص باعث میشود که متابولیسم بدن از حالت گلیکولیتیک به حالت کتوژنیک تغییر یابد. در این وضعیت، کبد شروع به تولید کتون بادیها شامل بتاهیدروکسیبیوتیریک اسید (BHB)، استواستات و استون میکند که این ترکیبات نقش مهمی در تثبیت غشای سلولهای عصبی و کاهنر excitability دارند.
مطالعات الکتروفیزیولوژیک نشان دادهاند که کتون بادیها از طریق چندین مکانیسم بر فعالیت نورونها اثر میگذارند:
همچنین تحقیقات اخیر در دانشگاه استنفورد نشان دادهاند که کتوز تغذیهای میتواند بر میکروبیوم روده نیز اثر بگذارد و از طریق محور روده-مغز، بر فعالیت شبکههای عصبی مرتبط با صرع اثرگذار باشد. این کشف جدید دریچهای تازه در درک مکانیسمهای چندوجهی اثر رژیم کتوژنیک گشوده است.
شروع رژیم کتوژنیک برای کودکان باید حتماً تحت نظر یک تیم تخصصی متشکل از متخصص مغز و اعصاب کودکان، فوقتخصص تغذیه کودکان و یک تغذیهگر بالینی آگاه به اصول این رژیم انجام شود. مراحل اجرای رژیم به شرح زیر است:
در اکثر پروتکلهای معتبر جهانی، کودک به مدت ۲ تا ۳ روز در بیمارستان بستری میشود. در این دوره، کالری مورد نیاز کودک به دقت محاسبه شده و رژیم به تدریج آغاز میشود. معمولاً از ۱/۳ یا ۱/۲ نیاز کالری شروع میکنند و به تدریج افزایش مییابد. هیپوگلیسمی و کتواسیدوز از مهمترین عوارض احتمالی این مرحله هستند که نیاز به نظارت دقیق بالینی دارند.
نسبت چربی به پروتئین و کربوهیدرات باید بر اساس پاسخ کودک تنظیم شود. در برخی کودکان، نسبت ۳:۱ یا حتی ۲:۱ کافی است، در حالی که در موارد شدیدتر ممکن است نیاز به نسبت ۵:۱ باشد. محاسبه دقیق مقدار غذاها با استفاده از نرمافزارهای تخصصی و ترازوهای دقیق آشپزخانهای ضروری است.
در یک مطالعه طولی که در بیمارستان کودکان تورنتو بر روی ۵۱ کودک انجام شد، نتایج زیر پس از ۶ ماه دنبالسازی به دست آمد:
۴۲٪ از کودکان کاهش بیش از ۵۰٪ در فراوانی تشنجها را تجربه کردند، ۲۷٪ بهطور کامل عاری از تشنج شدند و تنها ۱۰٪ به رژیم پاسخ مناسب نشان ندادند. جالب توجه است که در زیرگروهی از کودکان مبتلا به سندروم لِنوکس-گاستو، میزان پاسخ به رژیم به ۶۸٪ رسید.
موفقیت رژیم کتوژنیک برای کودکان در موارد خاصی از صرع مانند صرع میوکلونیک شدید دوران کودکی، صرع همراه با ضایعات مغزی ساختاری و صرع مقاوم به درمان بیشتر است. همچنین کودکانی که در سنین پایینتر (زیر ۲ سال) رژیم را آغاز میکنند، معمولاً پاسخ بهتری نشان میدهند.
با وجود مزایای قابل توجه، رژیم کتوژنیک برای کودکان ممکن است با برخی عوارض جانبی همراه باشد. مهمترین این عوارض عبارتاند از:
برای پیشگیری و درمان این عوارض، تجویز مکملهایی مانند سیترات پتاسیم برای جلوگیری از سنگ کلیه، مولتیویتامینهای کودکان برای تأمین ریزمغذیها و فیبرهای محلول برای رفع یبوست توصیه میشود. همچنین پایش ماهانه وزن، قد، شاخصهای بیوشیمیایی خون و ادرار ضروری است.
رژیم کتوژنیک برای کودکان مبتلا به صرع مقاوم به درمان، یک گزینه درمانی مؤثر و نسبتاً بیخطر است که میتواند کیفیت زندگی کودک و خانواده را بهطور قابل توجهی بهبود بخشد. موفقیت در اجرای این رژیم نیازمند همکاری نزدیک میان خانواده، تیم پزشکی و تیم تغذیه است. والدین باید بدانند که این رژیم یک تعهد بلندمدت است و نیاز به صبر، دقت و پایبندی کامل به دستورات غذایی دارد.
توصیه میشود خانوادههایی که کودک آنها به صرع مقاوم مبتلا است، حتماً با یک فوقتخصص تغذیه کودکان و متخصص مغز و اعصاب کودکان مشورت کنند تا بررسی شود که آیا کودکشان کاندید مناسبی برای رژیم کتوژنیک است یا خیر. همچنین میتوان از مشاوره تغذیه آنلاین برای پیگیریهای بعدی و رفع مشکلات احتمالی استفاده کرد.
با اجرای صحیح و نظارت دقیق، رژیم کتوژنیک میتواند برای بسیاری از کودکان مبتلا به صرع، نه تنها یک روش درمانی، بلکه یک فرصت برای بازگشت به زندگی عادی و دوری از داروهای متعدد با عوارض جانبی فراوان باشد.
جستجو در مقالات
دسته بندی مقالات
جدیدترین مقالات
